Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp doanh nghiệp khai thác dữ liệu, tối ưu quy trình và đưa ra quyết định nhanh hơn, trong khi chuyển đổi xanh hướng tới sử dụng hiệu quả hơn năng lượng, nguyên liệu và tài nguyên. Khi được triển khai đồng thời, hai quá trình này đang mở ra một cách tiếp cận mới: tăng năng suất nhưng giảm tiêu hao nguồn lực và phát thải.

Tại Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia 2026 diễn ra gần đây, các chuyên gia nhận định chuyển đổi số dựa trên AI (AI-DX) và chuyển đổi xanh (GX) đang trở thành hai động lực quan trọng của tăng trưởng năng suất. Nếu AI giúp doanh nghiệp tối ưu hoạt động, nâng cao năng suất và tạo ra giá trị mới, thì chuyển đổi xanh giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Khi kết hợp, hai quá trình hướng tới mục tiêu “làm được nhiều hơn với ít nguồn lực hơn”, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của doanh nghiệp.

AI mở rộng không gian tăng năng suất

AI đang thay đổi cách doanh nghiệp quản trị và vận hành. Cùng với IoT, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và tự động hóa, AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu, tối ưu chuỗi cung ứng, phát hiện sai lỗi và giảm các công việc lặp lại. Tuy nhiên, công nghệ chỉ tạo ra năng suất khi được tích hợp vào quy trình và đi cùng năng lực quản trị, dữ liệu và nhân lực phù hợp.

Ở một mô hình khác, việc ứng dụng IoT để truy xuất nguồn gốc, AI phân tích dữ liệu, robot và hệ thống kiểm soát tự động tại doanh nghiệp thủy sản được ghi nhận giúp giảm khoảng 50% chi phí sản xuất và tăng năng suất. Đây cho thấy dữ liệu đang trở thành một nguồn lực mới để doanh nghiệp tối ưu hoạt động.

Chuyển đổi xanh tạo “năng suất tài nguyên”

Nếu AI giúp doanh nghiệp sử dụng dữ liệu hiệu quả hơn, chuyển đổi xanh đặt trọng tâm vào việc sử dụng ít tài nguyên hơn để tạo ra cùng hoặc nhiều hơn giá trị. Tiết kiệm năng lượng, giảm nguyên liệu đầu vào, tái sử dụng nước, tận dụng nhiệt thải hay chuyển sang năng lượng tái tạo đều có thể đồng thời giảm chi phí và phát thải.

Tại Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam, hệ thống điện mặt trời mái nhà với 3.960 tấm pin, tổng công suất hơn 3.000 kWp, cung cấp khoảng 15% nhu cầu điện của nhà máy, tương đương khoảng 2.802 MWh/năm và giúp tiết kiệm hơn 226.000 USD. Doanh nghiệp cũng tận dụng nhiệt thải từ máy nén khí để làm nóng nước, qua đó tiếp tục giảm nhu cầu sử dụng năng lượng.

Dây chuyền sản xuất tại Công ty TNHH Crystal Martin Việt Nam.

Từ “có công nghệ” đến “tạo ra năng suất”

Điểm quan trọng là AI và chuyển đổi xanh không nên được triển khai như hai chương trình riêng biệt. Dữ liệu từ hệ thống năng lượng có thể được AI phân tích để dự báo mức tiêu thụ và phát hiện bất thường; dữ liệu sản xuất có thể giúp xác định công đoạn gây lãng phí nguyên liệu; còn các hệ thống quản trị có thể kết nối mục tiêu năng suất với mục tiêu môi trường.

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở việc doanh nghiệp có mua được công nghệ hay không, mà ở năng lực hấp thụ và chuyển hóa công nghệ thành kết quả thực tế. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cần đi cùng chuẩn hóa quy trình, đào tạo nhân lực, quản trị dữ liệu và văn hóa cải tiến liên tục.

Trong bối cảnh yêu cầu về ESG, Net Zero và hiệu quả tài nguyên ngày càng trở thành điều kiện cạnh tranh, AI và chuyển đổi xanh có thể tạo thành một “cặp đôi” bổ trợ cho nhau: AI giúp doanh nghiệp làm thông minh hơn, còn chuyển đổi xanh giúp doanh nghiệp làm hiệu quả và bền vững hơn. Khi hai hướng đi được kết nối, năng suất không chỉ được đo bằng sản lượng mà còn bằng lượng giá trị tạo ra trên mỗi đơn vị năng lượng, nguyên liệu và tài nguyên sử dụng.